हिमोग्लोबिन (Hgb, Hb) म्हणजे काय?

हिमोग्लोबिन (Hgb, Hb) हे लाल रक्तपेशींमधील एक प्रथिन आहे जे फुफ्फुसांमधून तुमच्या शरीराच्या ऊतींमध्ये ऑक्सिजन वाहून नेते आणि उतींमधून कार्बन डायऑक्साइड तुमच्या फुफ्फुसांमध्ये परत करते.

हिमोग्लोबिन हे चार प्रथिन रेणूंनी (ग्लोब्युलिन साखळ्या) बनलेले असते जे एकमेकांशी जोडलेले असतात. प्रत्येक ग्लोब्युलिन साखळीत हेम नावाचे एक महत्त्वाचे लोहयुक्त पोर्फिरिन संयुग असते. हेम संयुगात एक लोहाचा अणू अंतर्भूत असतो जो आपल्या रक्तात ऑक्सिजन आणि कार्बन डायऑक्साइड वाहून नेण्यासाठी महत्त्वाचा असतो. हिमोग्लोबिनमध्ये असलेले लोह रक्ताच्या लाल रंगासाठी देखील जबाबदार असते.

लाल रक्तपेशींचा आकार राखण्यात हिमोग्लोबिन देखील महत्त्वाची भूमिका बजावते. त्यांच्या नैसर्गिक आकारात, लाल रक्तपेशी गोल असतात ज्यांचे केंद्र डोनटसारखे अरुंद असते आणि मध्यभागी छिद्र नसते. म्हणूनच, असामान्य हिमोग्लोबिन रचना लाल रक्तपेशींच्या आकारात व्यत्यय आणू शकते आणि त्यांचे कार्य आणि रक्तवाहिन्यांमधून प्रवाह रोखू शकते.

ते का केले जाते?

तुमची हिमोग्लोबिन चाचणी अनेक कारणांमुळे होऊ शकते:

तुमच्या एकूण आरोग्याची तपासणी करण्यासाठी.तुमचे सामान्य आरोग्याचे निरीक्षण करण्यासाठी आणि अशक्तपणासारख्या विविध विकारांची तपासणी करण्यासाठी तुमचे डॉक्टर नियमित वैद्यकीय तपासणी दरम्यान संपूर्ण रक्त गणनाचा भाग म्हणून तुमचे हिमोग्लोबिन तपासू शकतात.
वैद्यकीय स्थितीचे निदान करण्यासाठी.जर तुम्हाला अशक्तपणा, थकवा, श्वास घेण्यास त्रास किंवा चक्कर येत असेल तर तुमचे डॉक्टर हिमोग्लोबिन चाचणी करण्याचा सल्ला देऊ शकतात. ही चिन्हे आणि लक्षणे अशक्तपणा किंवा पॉलीसिथेमिया व्हेरा दर्शवू शकतात. हिमोग्लोबिन चाचणी या किंवा इतर वैद्यकीय स्थितींचे निदान करण्यात मदत करू शकते.
वैद्यकीय स्थितीचे निरीक्षण करण्यासाठी.जर तुम्हाला अॅनिमिया किंवा पॉलीसिथेमिया व्हेरा असल्याचे निदान झाले असेल, तर तुमचे डॉक्टर तुमच्या स्थितीचे निरीक्षण करण्यासाठी आणि उपचारांचे मार्गदर्शन करण्यासाठी हिमोग्लोबिन चाचणी वापरू शकतात.

काय आहेतसामान्यहिमोग्लोबिनची पातळी?

हिमोग्लोबिनची पातळी संपूर्ण रक्तातील प्रति डेसिलीटर (डीएल) ग्रॅम (ग्रॅम) मध्ये हिमोग्लोबिनचे प्रमाण म्हणून व्यक्त केली जाते, एक डेसिलीटर १०० मिलीलीटर असते.

हिमोग्लोबिनची सामान्य श्रेणी व्यक्तीच्या वयावर आणि पौगंडावस्थेपासून सुरू होणाऱ्या लिंगावर अवलंबून असते. सामान्य श्रेणी खालीलप्रमाणे आहेत:

ही सर्व मूल्ये प्रयोगशाळांमध्ये थोडीशी बदलू शकतात. काही प्रयोगशाळा प्रौढ आणि "मध्यम वयानंतर" हिमोग्लोबिन मूल्यांमध्ये फरक करत नाहीत. गर्भवती महिलांना मृत बाळंतपणाचे (उच्च हिमोग्लोबिन - सामान्य श्रेणीपेक्षा जास्त) आणि अकाली जन्म किंवा कमी वजनाचे बाळ (कमी हिमोग्लोबिन - सामान्य श्रेणीपेक्षा कमी) होण्याचे धोका टाळण्यासाठी उच्च आणि कमी हिमोग्लोबिन पातळी टाळण्याचा सल्ला दिला जातो.

जर हिमोग्लोबिन चाचणीमध्ये तुमच्या हिमोग्लोबिनची पातळी सामान्यपेक्षा कमी असल्याचे दिसून आले तर याचा अर्थ असा की तुमच्यात लाल रक्तपेशींची संख्या कमी आहे (अ‍ॅनिमिया). अ‍ॅनिमियाची अनेक वेगवेगळी कारणे असू शकतात, ज्यात व्हिटॅमिनची कमतरता, रक्तस्त्राव आणि जुनाट आजार यांचा समावेश आहे.

जर हिमोग्लोबिन चाचणीत सामान्य पातळीपेक्षा जास्त आढळले तर त्याची अनेक संभाव्य कारणे असू शकतात - रक्त विकार पॉलीसिथेमिया व्हेरा, उंचावर राहणे, धूम्रपान आणि निर्जलीकरण.

सामान्यपेक्षा कमी निकाल

जर तुमचे हिमोग्लोबिनचे प्रमाण सामान्यपेक्षा कमी असेल तर तुम्हाला अशक्तपणा आहे. अशक्तपणाचे अनेक प्रकार आहेत, प्रत्येकाची कारणे वेगवेगळी आहेत, ज्यामध्ये हे समाविष्ट असू शकते:

लोहाची कमतरता
व्हिटॅमिन बी-१२ ची कमतरता
फोलेटची कमतरता
रक्तस्त्राव
अस्थिमज्जावर परिणाम करणारे कर्करोग, जसे की ल्युकेमिया
मूत्रपिंडाचा आजार
यकृत रोग
हायपोथायरॉईडीझम
थॅलेसेमिया - एक अनुवांशिक विकार ज्यामुळे हिमोग्लोबिन आणि लाल रक्तपेशींची पातळी कमी होते.

जर तुम्हाला आधीच अशक्तपणाचे निदान झाले असेल, तर हिमोग्लोबिनची पातळी सामान्यपेक्षा कमी असल्यास तुमच्या उपचार योजनेत बदल करण्याची आवश्यकता असू शकते.

सामान्यपेक्षा जास्त निकाल

जर तुमचे हिमोग्लोबिनचे प्रमाण सामान्यपेक्षा जास्त असेल तर ते खालील कारणांमुळे असू शकते:

पॉलीसिथेमिया व्हेरा - एक रक्त विकार ज्यामध्ये तुमचा अस्थिमज्जा खूप जास्त लाल रक्तपेशी बनवतो.
फुफ्फुसांचा आजार
निर्जलीकरण
उंचावर राहणे
जास्त धूम्रपान
जळते
जास्त उलट्या होणे
अत्यंत शारीरिक व्यायाम